Nhìn lại kết quả phấn đấu xây dựng trường chuẩn Quốc gia trong 10 năm qua có thể khẳng định cấp ủy, chính quyền các cấp, ngành Giáo dục và toàn xã hội đã có nhiều giải pháp thiết thực, hiệu quả. Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, năm học đầu tiên bước vào xây dựng trường chuẩn (2000-2001), toàn tỉnh mới có 23 trường tiểu học đạt chuẩn Quốc gia, chiếm tỷ lệ 10,4%, không có trường mầm non, THCS, THPT nào đạt chuẩn. Sau 5 năm thực hiện thì đến năm 2005 toàn tỉnh mới có hơn 90 trường đạt chuẩn Quốc gia, bằng 16,6% tổng số trường. Trong khi đó mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII (nhiệm kỳ 2005-2010) đề ra là phấn đấu đến năm 2010 phải có 50% số trường trong toàn tỉnh đạt chuẩn. Để đạt được mục tiêu này là vô cùng khó khăn.
Trao đổi cùng chúng tôi, đồng chí Bùi Đức Cường, Tỉnh uỷ viên, Giám đốc Sở Giáo dục & Đào tạo khẳng định: Công tác xây dựng trường học đạt chuẩn Quốc gia là một chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước, đồng thời cũng là mục tiêu Quốc gia trong giai đoạn 2001-2010, được Bộ Giáo dục & Đào tạo đặc biệt quan tâm nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu trong thời kỳ CNH-HĐH đất nước. Ngành Giáo dục đã tích cực tham mưu cho Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh ban hành các văn bản chỉ đạo các địa phương thực hiện mục tiêu này. Thực hiện sự chỉ đạo của Tỉnh uỷ, 5 năm qua, HĐND tỉnh đã ban hành 3 nghị quyết riêng cho ngành Giáo dục đó là: Nghị quyết chuyển đổi trường mầm non từ bán công sang công lập; Nghị quyết về hỗ trợ giáo viên hợp đồng ngoài biên chế và Nghị quyết về xây dựng trường học, nhà công vụ cho giáo viên. Đối với các địa phương trong tỉnh cũng đều xây dựng các đề án, chương trình để đạt được mục tiêu xây dựng trường chuẩn theo nghị quyết của Đại hội Đảng bộ tỉnh đề ra; thành lập ban chỉ đạo các cấp, phân công rõ trách nhiệm cho từng thành viên cũng như xây dựng lộ trình phù hợp cho mục tiêu phấn đấu. Một số địa phương còn xây dựng những cơ chế, chính sách hỗ trợ xây dựng trường chuẩn Quốc gia, ví dụ như UBND T.P Thái Nguyên đã xây dựng cơ chế hỗ trợ từ ngân sách thành phố 50%, sau tăng lên 70% tổng kinh phí cho các trường xây dựng trường chuẩn Quốc gia, phần còn lại giao cho các phường, xã, nhà trường đảm nhiệm và đẩy mạnh công tác xã hội hoá giáo dục.
Để trường được công nhận đạt chuẩn Quốc gia phải đáp ứng được 5 tiêu chuẩn về: tổ chức Nhà trường; cán bộ quản lý và giáo viên; chất lượng giáo dục; cơ sở vật chất và thiết bị, cuối cùng là công tác xã hội hoá giáo dục.
Theo đánh giá của lãnh đạo ngành Giáo dục tỉnh cũng như cán bộ quản lý các nhà trường thì khó nhất để được công nhận là trường chuẩn vẫn là tiêu chí về cơ sở vật chất trường, lớp, trang thiết bị dạy học. Đối với khu vực nông thôn, việc huy động các nguồn lực để xây dựng trường chuẩn lại càng khó khăn hơn, bởi tỷ lệ học sinh thuộc diện hộ nghèo được miễn giảm cao. Thầy giáo Ngô Mạnh Tưởng, Hiệu trưởng Trường THCS Hoàng Nông (Đại Từ) chia sẻ: “Khi bắt tay vào xây dựng trường chuẩn, Chi bộ Nhà trường đã họp và xây dựng mục tiêu phấn đấu đến năm học 2008-2009 đạt trường chuẩn Quốc gia. Ban Giám hiệu Nhà trường đã tích cực tham mưu cho chính quyền địa phương, Phòng Giáo dục để huy động các nguồn lực xây dựng. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền để các bậc phụ huynh hiểu được việc xây dựng trường chuẩn là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Nhờ vậy, từ năm 2006 đến năm 2009, Trường đã được huy động được trên 1,7 tỷ đồng đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, trong đó nguồn ngân sách của xã là 1,3 tỷ đồng; ngân sách do huyện cấp là 150 triệu đồng, Phòng Giáo dục & Đào tạo cấp từ nguồn hỗ trợ xây dựng các trường chuẩn được trên 192 triệu đồng, còn lại Hội cha mẹ học sinh đóng góp được trên 34 triệu đồng… để đầu tư nâng cấp, xây dựng mới 11 phòng học kiên cố, 6 phòng thực hành các bộ môn. Các công trình khác như: thư viện, phòng truyền thống, y tế học đường, khu hiệu bộ, các tổ chức đoàn thể đều được xây dựng khang trang, xanh, sạch, đẹp. Nhờ vậy, năm học 2008-2009, Trường đã được công nhận đạt chuẩn Quốc gia giai đoạn 2001-2010”.
Thực tế cho thấy việc xây dựng trường chuẩn Quốc gia nếu chỉ ngành Giáo dục nỗ lực là rất khó thực hiện mà phải có sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của cấp uỷ, chính quyền các địa phương. Điển hình trong việc xây dựng các trường đạt chuẩn Quốc gia ở T.P Thái Nguyên là phường Phú Xá. Tuy điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của phường so với các phường khác trong toàn thành phố còn gặp nhiều khó khăn, song cấp ủy, chính quyền địa phương rất quan tâm đến việc đầu tư cho giáo dục. Hiện nay phường có 4 trường mầm non, 1 trường tiểu học, 1 trường THCS thì đã có 2 trường đạt chuẩn Quốc gia mức độ 2 (là Trường mầm non Hoa Hồng và Trường Tiểu học Phú Xá), 1 trường THCS đạt chuẩn Quốc gia mức độ 1 và 1 trường Mầm non đang trong giai đoạn thẩm định để công nhận. Hay như xã Minh Lập (Đồng Hỷ) cũng vậy, mặc dù là xã thuần nông, song với quyết tâm cao, cấp uỷ Đảng, chính quyền xã đã đề ra mục tiêu phấn đấu, đẩy mạnh công tác tuyên truyền để nhân dân hiểu được vấn đề đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự phát triển. Vì thế, đến thời điểm này 4/4 trường trên địa bàn xã đều đạt chuẩn Quốc gia...
Theo thống kê của ngành Giáo dục, số kinh phí xã hội hoá để xây dựng trường chuẩn trong 10 năm qua trên địa bàn toàn tỉnh đã lên tới gần 200 tỷ đồng. Thực tiễn quá trình xây dựng trường chuẩn trong giai đoạn vừa qua của tỉnh cho thấy chủ trương trên đã nhận được sự ủng hộ của toàn xã hội, đem lại diện mạo mới cho các nhà trường. Đội ngũ cán bộ, giáo viên được nâng cao về trình độ chuyên môn nghiệp vụ, góp phần tạo sự chuyển biến rõ nét trong việc nâng cao chất lượng dạy và học. Tuy số trường đạt chuẩn Quốc gia ở các bậc học không đồng đều: Mầm non 41,74%; THCS 34,4%, cao nhất là Tiểu học 81,39%, thấp nhất là bậc THPT 12,5%, nhưng nhìn tổng thể thì toàn tỉnh đã có trên 51% số trường đạt chuẩn Quốc gia. Đây là cơ sở để ngành Giáo dục đề ra mục tiêu tiếp tục giữ vững và nâng chuẩn đối với số trường đã được công nhận và phấn đấu đến năm 2015 toàn tỉnh có 543 trường đạt chuẩn Quốc gia, bằng 83,15% tổng số trường, vượt 13,15% so với mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII đề ra.
Hiện nay, qua khảo sát 209 trường đăng ký xây dựng trường chuẩn Quốc gia giai đoạn 2011-2015 thì có 92 trường đạt chuẩn 1; 156 trường đủ chuẩn 2, 149 trường đủ chuẩn 3, 36 trường đủ chuẩn 4 và 183 trường đủ chuẩn 5. Trong số này chỉ có 17% đủ về cơ sở vật chất. Đây vẫn là một trong những tiêu chí khó thực hiện nhất trong quá trình xây dựng trường chuẩn. Vì thế, các địa phương cần bám sát các mục tiêu theo Quyết định số 590/QĐ-UBND của UBND tỉnh về việc phê duyệt kế hoạch xây dựng trường đạt chuẩn Quốc gia giai đoạn 2011-2015 để gắn với tình hình thực tiễn của địa phương, huy động mọi nguồn lực để thực hiện.