Huyện Phú Lương có 274 xóm, bản, trên 106 nghìn khẩu, gồm 8 dân tộc anh em chung sống là: Kinh, Tày, Nùng, Mông, Dao, Sán Chay Sán Dìu, Hoa do vậy phong tục, tập quán và nét văn hóa khá phong phú, đa dạng. Phú Lương cũng được coi là vùng đất có nhiều lễ hội, tập trung chủ yếu vào dịp đầu năm như: Lễ hội đền Đuổm, lễ hội cầu mùa, lễ hội đám tăng, lễ hạ điền, lễ mở cửa rừng... Toàn huyện có khoảng trên 20 làng, bản tổ chức các lễ hội vào dịp ra Giêng như: Đá Mài, Gia Trống, Phố Trào, Cây Khế, Khe Thương (xã Yên Đổ), Đồng Tâm, Đồng Lường (xã Tức Tranh), Ao Cống, Cúc Lùng (xã Phú Đô), Cây Thị, Đồng Xiền (xã Yên Lạc)…
Chúng tôi đến với đồng bào Sán Chay, xóm Đồng Tâm, xã Tức Tranh đúng dịp bà con vừa tổ chức lễ hội cầu mùa. Lễ hội này vẫn được diễn ra hằng năm vào ngày 2-2 Âm lịch. Trong ngôi nhà sàn của trưởng xóm Trần Văn Hải, bên ánh lửa bập bùng, các cụ già đang quây quần trò chuyện về lễ hội vừa diễn ra. Ông Hải cho biết: Hôm hội, cả làng dậy sớm hơn thường lệ để luộc bánh, thổi xôi, thịt gà… mang lên đình góp lễ. Khi thôn làng nổi trống thì các gia đình mang lễ vật góp lại, bày biện cho đẹp rồi rước lên đình. Già làng với bộ áo lễ màu đen, đầu đội khăn vấn cầu khấn cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Phần lễ kết thúc liền sau đó là đến phần hội với các hoạt động: Hát ví, nhảy tắc xình, bắn nỏ, đánh yến, kéo co...
Lễ hội cầu mùa được mở ngoài ý nghĩa để bà con dân tộc Sán Chay gửi gắm ước mong của dân làng về một mùa ngô, lúa tốt tươi, muôn loài sinh sôi nảy nở, mưa thuận gió hòa và cuộc sống ấm no hạnh phúc, còn là dịp để già trẻ gái trai gặp gỡ vui chơi mỗi dịp đầu xuân. Lễ hội khép lại vào lúc đêm khuya gần về sáng.
Đồng chí Bùi Quang Sơn, Trưởng phòng Văn hóa và Thông tin huyện cho biết: Có được sự thay đổi này là do mấy năm gần đây huyện đã tích cực các hoạt động quản lý lễ hội. Đặc biệt là từ đầu năm 2010, căn cứ Nghị định số 103/2009/NĐ-CP ngày 6 -11- 2009 của Chính phủ ban hành Quy chế hoạt động văn hoá và kinh doanh dịch vụ văn hoá công cộng, Phòng Văn hóa Thông tin và thể thao huyện đã xây dựng hướng dẫn quản lý các hoạt động văn hóa công cộng và thủ tục cấp phép kinh doanh dịch vụ văn hóa công cộng. Trong hướng dẫn chỉ rõ: Các xã, thị trấn khi tổ chức lễ hội truyền thống hoặc uỷ quyền cho các xóm bản tổ chức lễ hội, phải báo cáo bằng văn bản gửi Phòng Văn hoá – Thông tin huyện trước 30 ngày. Nội dung báo cáo gồm: Thời gian, địa điểm, nội dung, chương trình, kịch bản lễ hội, quyết định thành lập và danh sách ban tổ chức lễ hội do UBND xã, thị trấn ban hành. Thông qua đó, huyện có thể nắm được các hoạt động của các lễ hội ở địa phương, đồng thời chỉ đạo tổ chức lễ hội lành mạnh, vui tươi, bổ ích. Đến ngày hội, huyện cũng cử người đến dự, kiểm tra, giám sát các hoạt động lễ hội ở các xóm, bản. Nhờ đó, các lễ hội đều được tổ chức ý nghĩa, lành mạnh, không có các hoạt động mê tín dị đoan, nạn cờ bạc, xóc đĩa đã được hạn chế. Điều này không chỉ thể hiện ở lễ hội Cầu mùa của bà con Sán Chay, mà từ đầu năm đến nay, trên địa bàn huyện đã diễn ra gần 10 lễ hội như: Lễ hội đền Đuổm, lễ hội xuống đồng, lễ hội cầu mùa…
Qua theo dõi, 100% các địa phương đều thực hiện đúng theo văn bản hướng dẫn của huyện, có báo cáo nội dung, địa điểm, thời gian, thành lập được ban tổ chức, nội dung của các lễ hội cũng bớt rườm rà, kéo dài và đặc biệt là trong các lễ hội những hoạt động cờ bạc, mê tín dị đoan được đẩy lùi. Đơn cử như lễ hội đền Đuổm, những năm trước trong lễ hội thường xuất hiện một số đối tượng tổ chức chơi quay số ăn tiền, chọi gà ăn tiền, xóc đĩa… nhưng lễ hội năm 2011vừa được tổ chức ngày mồng 6 tháng Giêng tuyệt nhiên không có các hoạt động nói trên, làm cho lễ hội càng thêm đẹp, thêm vui, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.