Còn đó những khó khăn
Võ Nhai có 18.858,9 ha rừng đặc dụng trong đó rừng tự nhiên là 17.639 ha; rừng trồng 197,3 ha; diện tích không có rừng trên 1.000ha do Ban quản lý khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa-Phượng Hoàng trực tiếp quản lý và bảo vệ. Các xã, thị trấn trong phạm vi quy hoạch rừng đặc dụng là Đình Cả, Phú Thượng, Thượng Nung, Thần Sa, Sảng Mộc, Vũ Chấn, Nghinh Tường và các xã giáp vùng quy hoạch: Lâu Thượng, Cúc Đường, Phương Giao, Tràng Xá.
Đặc biệt ở Thần Sa, đã phát hiện quần thể chò xanh, mà tập đoàn này mới chỉ thấy ở Vườn quốc gia Cúc Phương. Từ năm 1999 đến năm 2006 rừng đặc dụng Võ Nhai đã được hưởng Dự án 661 với nguồn vốn 2,4 tỷ đồng để khoán bảo vệ 5.468 ha rừng; khoanh nuôi 4.156 ha rừng, trồng bổ sung 450ha rừng và trồng rừng bản địa. Riêng năm 2007 Dự án này được đầu tư trên 2,4 tỷ đồng.
Là vùng quy hoạch rừng trên núi đá vôi, nên khu rừng đặc dụng có địa hình phức tạp và hiểm trở, xa dân cư, giao thông liên lạc khó khăn. Diện tích rừng lớn, khoảng giữa hai khu vực cách xa nhau, đan xen với rừng phòng hộ, rừng sản xuất và các làng bản. Cuộc sống của đại đa số đồng bào dân tộc miền núi, nơi mà số hộ nghèo chiếm tới 51-67,2% lại gắn bó với rừng.
ở một số nơi, do tập quán và điều kiện sống đã làm ảnh hưởng đến rừng, kể cả việc tự do khai thác lâm sản vào rừng tự nhiên, tự do săn bắn. (Ước tính bình quân thu nhập lâm sản của cả huyện Võ Nhai là 73 tỷ đồng/năm). Do vậy, việc tuần tra, canh gác của lực lượng kiểm lâm gặp rất nhiều khó khăn.
Với diện tích rừng đặc dụng lớn như thế này, việc quản lý phải cần tới 70 người, trong khi Ban quản lý cũ (trực thuộc Hạt Kiểm lâm huyện) chỉ có một trưởng ban, kỹ thuật viên và một thủ quỹ. Còn Ban quản lý khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa- Phượng Hoàng (mới nâng cấp tháng 12-2006) hiện mới chỉ có 16 người (định mức giao khoán bảo vệ rừng đặc dụng cho mỗi cán bộ kiểm lâm là 500ha, rừng phòng hộ là 1.000 ha). Cán bộ thiếu, chính quyền địa phương lại chưa nhận thức đúng, đầy đủ về giá trị bảo tồn thiên nhiên. Thêm vào đó, chính sách khoán bảo vệ rừng thấp (50.000 đồng và nay là 100.000 đồng/ha) so với giá trị rất lớn của 1ha rừng nên rừng vẫn bị rút ruột.
Rừng vẫn bị rút ruột
Mặc dù chính quyền, các cơ quan chức năng đã dùng nhiều biện pháp nhưng không thể chặn đứng được mà chỉ hạn chế lượng rừng bị phá hoại và khai thác. Giá trị lại siêu lợi nhuận nên rừng đặc dụng Võ Nhai là miếng mồi ngon cho nhiều kẻ xâu xé. Hoạt động khai thác lâm sản trái phép chủ yếu là gỗ trong đó có các loại gỗ quý hiếm nhóm II, III và IV diễn ra quanh năm.
Nghe đồng chí Trưởng ban nói mà thấy xót xa: Từ năm 2000 đến nay, mỗi năm rừng đặc dụng Võ Nhai bị rút ruột trị giá trên 24 tỷ đồng. Riêng gần 6 tháng đầu năm 2007, Ban quản lý đã thụ lý hồ sơ 44 vụ, tịch thu 37 xe máy, 11 cưa xăng, 29 xe đạp; thu 18,368 m3 gỗ quý hiếm. Đó là chưa tính số vụ phối hợp với Hạt Kiểm lâm Võ Nhai và Đội cơ động (Chi cục Kiểm lâm). Cách đây khoảng 1 tháng, tại khu vực tam giác thuộc xóm Thượng Lương (Nghinh Tường), Liêm Thuỷ (Na Rì) và Bắc Sơn (Lạng Sơn), cán bộ Ban Quản lý và hạt Kiểm lâm đã đốt 18 lán và phá 17 lán trại của trên 100 đối tượng khai thác gỗ ở Bắc Kạn vận chuyển qua Thái Nguyên sang Tân Chi (Bắc Giang).
7 ngày trước đó, khi cán bộ Ban quản lý leo lên dãy núi Gianh thuộc xóm Hạ Sơn Giao mặc dù phát hiện được đối tượng song do địa hình quá hiểm trở nên cũng chỉ thu được chiếc cưa xăng vẫn kẹp trong thân cây gỗ còn đối tượng thì trốn thoát.
Giải pháp cho rừng đặc dụng
Từ khi có Dự án 661, Ban quản lý đã áp dụng phương thức hợp đồng khoán khoanh nuôi, bảo vệ rừng tới hộ dân. Qua thực hiện một số năm hiệu quả không cao, năm 2006, Ban đã chuyển sang hợp đồng với cộng đồng thôn bản. Năm 2007, hợp đồng thêm với lực lượng vũ trang của xã và huyện đã tạo được sự chuyển biến mới trong công tác quản lý, bảo vệ rừng. Cùng với đó là phối hợp với chính quyền địa phương, các tổ chức chính trị, xã hội tuyên truyền, vận động nhân dân sở tại cùng tham gia bảo vệ rừng; tăng cường xây dựng các tổ quản lý bảo vệ rừng, đẩy mạnh công tác tuần tra canh gác, cắm chốt, chốt chặn bảo vệ nguồn tài nguyên rừng cho đất nước.
Khi chúng tôi chuẩn bị ra về, đồng chí Nguyễn Hoàng Thượng thông tin thêm: Tổ chức hỗ trợ phát triển Đức (DED) sau khi đọc phiếu cung cấp thông tin về động, thực vật tự nhiên tại khu bảo tồn do Ban quản lý cung cấp dự kiến sẽ tiến hành một đợt khảo sát tại khu bảo tồn thiên nhiên. Hy vọng, đây là cơ hội hợp tác trong việc giữ gìn khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa- Phượng Hoàng.
Võ Nhai có 18.858,9 ha rừng đặc dụng trong đó rừng tự nhiên là 17.639 ha; rừng trồng 197,3 ha; diện tích không có rừng trên 1.000ha do Ban quản lý khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa-Phượng Hoàng trực tiếp quản lý và bảo vệ. Các xã, thị trấn trong phạm vi quy hoạch rừng đặc dụng là Đình Cả, Phú Thượng, Thượng Nung, Thần Sa, Sảng Mộc, Vũ Chấn, Nghinh Tường và các xã giáp vùng quy hoạch: Lâu Thượng, Cúc Đường, Phương Giao, Tràng Xá.
Đặc biệt ở Thần Sa, đã phát hiện quần thể chò xanh, mà tập đoàn này mới chỉ thấy ở Vườn quốc gia Cúc Phương. Từ năm 1999 đến năm 2006 rừng đặc dụng Võ Nhai đã được hưởng Dự án 661 với nguồn vốn 2,4 tỷ đồng để khoán bảo vệ 5.468 ha rừng; khoanh nuôi 4.156 ha rừng, trồng bổ sung 450ha rừng và trồng rừng bản địa. Riêng năm 2007 Dự án này được đầu tư trên 2,4 tỷ đồng.
Là vùng quy hoạch rừng trên núi đá vôi, nên khu rừng đặc dụng có địa hình phức tạp và hiểm trở, xa dân cư, giao thông liên lạc khó khăn. Diện tích rừng lớn, khoảng giữa hai khu vực cách xa nhau, đan xen với rừng phòng hộ, rừng sản xuất và các làng bản. Cuộc sống của đại đa số đồng bào dân tộc miền núi, nơi mà số hộ nghèo chiếm tới 51-67,2% lại gắn bó với rừng.
ở một số nơi, do tập quán và điều kiện sống đã làm ảnh hưởng đến rừng, kể cả việc tự do khai thác lâm sản vào rừng tự nhiên, tự do săn bắn. (Ước tính bình quân thu nhập lâm sản của cả huyện Võ Nhai là 73 tỷ đồng/năm). Do vậy, việc tuần tra, canh gác của lực lượng kiểm lâm gặp rất nhiều khó khăn.
Với diện tích rừng đặc dụng lớn như thế này, việc quản lý phải cần tới 70 người, trong khi Ban quản lý cũ (trực thuộc Hạt Kiểm lâm huyện) chỉ có một trưởng ban, kỹ thuật viên và một thủ quỹ. Còn Ban quản lý khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa- Phượng Hoàng (mới nâng cấp tháng 12-2006) hiện mới chỉ có 16 người (định mức giao khoán bảo vệ rừng đặc dụng cho mỗi cán bộ kiểm lâm là 500ha, rừng phòng hộ là 1.000 ha). Cán bộ thiếu, chính quyền địa phương lại chưa nhận thức đúng, đầy đủ về giá trị bảo tồn thiên nhiên. Thêm vào đó, chính sách khoán bảo vệ rừng thấp (50.000 đồng và nay là 100.000 đồng/ha) so với giá trị rất lớn của 1ha rừng nên rừng vẫn bị rút ruột.
Rừng vẫn bị rút ruột
Mặc dù chính quyền, các cơ quan chức năng đã dùng nhiều biện pháp nhưng không thể chặn đứng được mà chỉ hạn chế lượng rừng bị phá hoại và khai thác. Giá trị lại siêu lợi nhuận nên rừng đặc dụng Võ Nhai là miếng mồi ngon cho nhiều kẻ xâu xé. Hoạt động khai thác lâm sản trái phép chủ yếu là gỗ trong đó có các loại gỗ quý hiếm nhóm II, III và IV diễn ra quanh năm.
Nghe đồng chí Trưởng ban nói mà thấy xót xa: Từ năm 2000 đến nay, mỗi năm rừng đặc dụng Võ Nhai bị rút ruột trị giá trên 24 tỷ đồng. Riêng gần 6 tháng đầu năm 2007, Ban quản lý đã thụ lý hồ sơ 44 vụ, tịch thu 37 xe máy, 11 cưa xăng, 29 xe đạp; thu 18,368 m3 gỗ quý hiếm. Đó là chưa tính số vụ phối hợp với Hạt Kiểm lâm Võ Nhai và Đội cơ động (Chi cục Kiểm lâm). Cách đây khoảng 1 tháng, tại khu vực tam giác thuộc xóm Thượng Lương (Nghinh Tường), Liêm Thuỷ (Na Rì) và Bắc Sơn (Lạng Sơn), cán bộ Ban Quản lý và hạt Kiểm lâm đã đốt 18 lán và phá 17 lán trại của trên 100 đối tượng khai thác gỗ ở Bắc Kạn vận chuyển qua Thái Nguyên sang Tân Chi (Bắc Giang).
7 ngày trước đó, khi cán bộ Ban quản lý leo lên dãy núi Gianh thuộc xóm Hạ Sơn Giao mặc dù phát hiện được đối tượng song do địa hình quá hiểm trở nên cũng chỉ thu được chiếc cưa xăng vẫn kẹp trong thân cây gỗ còn đối tượng thì trốn thoát.
Giải pháp cho rừng đặc dụng
Từ khi có Dự án 661, Ban quản lý đã áp dụng phương thức hợp đồng khoán khoanh nuôi, bảo vệ rừng tới hộ dân. Qua thực hiện một số năm hiệu quả không cao, năm 2006, Ban đã chuyển sang hợp đồng với cộng đồng thôn bản. Năm 2007, hợp đồng thêm với lực lượng vũ trang của xã và huyện đã tạo được sự chuyển biến mới trong công tác quản lý, bảo vệ rừng. Cùng với đó là phối hợp với chính quyền địa phương, các tổ chức chính trị, xã hội tuyên truyền, vận động nhân dân sở tại cùng tham gia bảo vệ rừng; tăng cường xây dựng các tổ quản lý bảo vệ rừng, đẩy mạnh công tác tuần tra canh gác, cắm chốt, chốt chặn bảo vệ nguồn tài nguyên rừng cho đất nước.
Khi chúng tôi chuẩn bị ra về, đồng chí Nguyễn Hoàng Thượng thông tin thêm: Tổ chức hỗ trợ phát triển Đức (DED) sau khi đọc phiếu cung cấp thông tin về động, thực vật tự nhiên tại khu bảo tồn do Ban quản lý cung cấp dự kiến sẽ tiến hành một đợt khảo sát tại khu bảo tồn thiên nhiên. Hy vọng, đây là cơ hội hợp tác trong việc giữ gìn khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa- Phượng Hoàng.