Tuyến đường nối từ trung tâm huyện Đại Từ lên bản người Dao xóm Vang, xã Quân Chu khoảng hơn 20 km giờ đã được trải nhựa phẳng phiu. Đứng trên đỉnh thác Đát Ngao, hướng ánh mắt nhìn về phía xóm Vang, chúng tôi cảm nhận được không khí Tết đang về trên khắp các đường làng, ngõ xóm. Đến các gia đình, tiếng cười nói, trò chuyện tạo nên một không khí đầm ấm, chan hòa lan tỏa khắp nơi.
Tết Nguyên đán là Tết quan trọng trong năm nên vào dịp này, mọi công việc đồng áng đều được gác lại, các gia đình tập trung dọn dẹp nhà cửa để chuẩn bị đón Tết. Tại gia đình cụ Triệu Tiến Phú, ngay từ sáng sớm, cả gia đình đã tất bật chuẩn bị cho ngày Tết. Mỗi người một công việc, đàn ông, con trai thì thịt lợn, thịt gà; chị em thì đồ xôi, giã bánh dày... Mọi việc đều được làm nhanh chóng để chuẩn bị mâm cơm cúng tổ tiên và đón họ hàng, làng xóm đến chung vui. Nhà cụ Phú là một trong những nhà gốc của dòng họ Triệu ở đây nên làm Tết trước để tụ họp con cháu về cho đông vui rồi mới đến các gia đình nhỏ. Cứ thê, lần lượt từ gia đình này đến gia đình khác cho đến ngày 30 Tết. Đặc biệt, phong tục ăn Tết của người Dao không chỉ có mọi người trong gia đình được mời đến chung vui mà có cả anh em họ hàng, làng xóm, khiến cho không khí ngày Tết càng thêm rộn rã, ấm áp. Bởi vậy, Tết cổ truyền của người Dao không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn có tầm quan trọng trong sự kết nối cộng đồng.
Nhìn cụ Phú tỉ mẩn chuẩn bị mâm cúng tổ tiên với tất cả lòng thành kính, tôi mới hiểu tục thờ cúng tổ tiên được người Dao đặc biệt chú ý đến mức nào. Cụ Phú bảo: Trong nhà bất cứ người Dao nào, dù nghèo khổ đến đâu, cũng phải có bàn thờ tổ tiên. Họ coi tổ tiên ở trong nhà như thần bản mệnh. Bởi vậy, trong mâm cúng ngoài rượu men lá rừng do người dân tự cất, còn có thịt lợn, thịt gà và một món ăn đặc trưng không thể thiếu đó là bánh dày. Bánh dày ở đây khác với bánh dày của các dân tộc khác là khi xôi vừa đồ chín, được cho vào cối rồi dùng cây nứa, giang hoặc tre non giã thành bánh. Giã bánh cũng cần có nhiều người cùng giã khi xôi đang nóng để cho bánh mềm và nhuyễn. Bánh dày được làm từ gạo nếp dẻo không có nhân, chỉ rắc vừng phía trên mặt để bánh có mùi thơm. Khi cúng mời tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu, người Dao thường khấn với nội dung một năm cũ đã qua nhờ có tổ tiên phù hộ, giúp đỡ mà con cháu làm ăn thuận lợi, kinh tế phát triển, nay gia đình có lễ vật cúng tạ ơn tổ tiên và bước sang năm mới cầu mong tổ tiên phù hộ cho mọi người trong gia tộc, dòng họ được mạnh khoẻ, mưa thuận gió hòa cho mùa màng bội thu...
Sau khi ăn Tết lần lượt ở từng gia đình, đến đêm 30 Tết, mỗi gia đình lại cúng giao thừa với mâm cúng gồm một con gà (làm sạch nhưng để thịt sống), bánh chưng, bánh dày, giấy tiền vàng âm... Đón giao thừa xong, người chủ gia đình mang tiền vàng âm đến nguồn nước trời gần nhất để làm lễ xin mua nguồn nước về dùng cả năm. Vậy nên, cứ sau giao thừa, dòng suối Vang gần xóm lại được người dân tìm đến mua nước, họ dùng xô, chậu mang nước về, lấy ấm đun nước và pha trà mời mọi người trong gia đình thưởng thức chén chè đầu xuân. Tục lệ mua nước này còn có ý nghĩa: mỗi khi người Dao có việc đi đâu xa, lúc mệt mỏi mà gặp nguồn nước xuống uống thì không bị bệnh tật, luôn khỏe mạnh…
Thấy tôi chăm chú ngồi nhìn mấy chị em phụ nữ dân tộc Dao giúp nhau mặc bộ đồ truyền thống của dân tộc, chị Triệu Thị Sáu cười và bảo: Nhìn vậy thôi chứ mặc cũng phức tạp lắm nên chúng tôi chỉ mặc vào dịp lễ, Tết. Nói sang chuyện làm kinh tế, chị Sáu khoe: Nhiều năm trở lại đây được Đảng, Nhà nước quan tâm nên cuộc sống của người Dao trong bản ngày càng ấm no hơn, ăn Tết đầy đủ hơn. Người Dao sống đoàn kết, yêu thương với các dân tộc anh em, lại cần cù, thường xuyên giúp nhau trồng lúa, ngô, chè, nuôi lợn... và cùng chung tay đẩy lùi cái đói, cái nghèo ra khỏi thôn, bản. Họ không còn phải sống trong cảnh đói giáp hạt, quanh năm chỉ biết ăn cháo ngô như trước. Nay thóc, ngô đã đầy bồ, người dân còn biết làm giàu từ cây chè, trồng rừng, phát triển chăn nuôi. Cả xóm có 67 hộ, hiện chỉ còn 25 hộ nghèo theo chuẩn mới...
Năm cũ qua đi, năm mới lại tới. Không khí của ngày xuân đã tràn ngập ở khắp bản làng. Hòa cùng không khí đón Tết ở khắp nơi, Tết cuối năm là một nét sinh hoạt văn hóa đặc trưng vẫn được các thế hệ con cháu người Dao ở xóm Vang, xã Quân Chu lưu giữ. Phong tục này không chỉ chứa đựng trong nó những giá trị tâm linh sâu sắc mà còn thể hiện nét độc đáo trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Trong không khí đầm ấm, vui vẻ của bữa cơm ngày Tết, mọi người cùng thưởng thức những món ăn truyền thống của bà con người Dao, uống chén rượu cay nồng và thấy càng thêm ấm lòng trong ngày xuân...